Trao Bằng công nhận di tích lịch sử nghệ thuật cấp thành phố chùa Tây Vị

Ngày 28-2-2025, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 1168/QĐ-UBND công nhận đình và chùa Tây Vị (xã Thanh Mỹ, thị xã Sơn Tây) là di tích lịch sử nghệ thuật cấp thành phố. Đây không chỉ là sự ghi nhận những giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc của địa phương, mà còn là bước tiến quan trọng trong hành trình bảo tồn, phát huy di sản văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững.

Dấu tích văn hóa nghìn năm trên vùng đất cổ

Theo các nguồn tư liệu cổ như sắc phong, bia đá, thời Nguyễn, thôn Tây Vị từng là một xã thuộc tổng Thanh Vị, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây - vùng đất có truyền thống lịch sử lâu đời và chứa đựng kho tư liệu văn hóa dân gian phong phú. Trong đó, cụm di tích đình và chùa Tây Vị được xem là biểu tượng văn hóa tiêu biểu, phản ánh đời sống tín ngưỡng, nghệ thuật và kiến trúc của người Việt xưa.

Chùa Tây Vị tọa lạc trên trục chính làng, phía trước hướng về dãy Ba Vì và dòng sông Hang, tạo nên thế phong thủy hài hòa, khoáng đạt. Hiện chùa còn lưu giữ tòa Tam bảo kiến trúc chữ Nhị (Tiền đường và Thượng điện), mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn. Các di vật như bia đá, tượng thờ, hoành phi, câu đối... vừa có giá trị nghệ thuật cao, vừa là chứng tích lịch sử gắn liền với tín ngưỡng và bản sắc địa phương.

Trong khi đó, đình Tây Vị - từng là trung tâm sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng của làng xã - cũng mang đậm giá trị lịch sử, là nơi hội họp, bàn bạc việc làng, tổ chức lễ hội và hoạt động kháng chiến. Dù bị phá hủy vào năm 1964, đình đã được tôn tạo lại trên nền kiến trúc cũ, bảo tồn các yếu tố truyền thống, hài hòa với cảnh quan làng cổ. Mặt bằng kiến trúc hình chữ Đinh, hệ thống cột kèo, mái ngói, đồ thờ được bố trí theo nguyên tắc cổ truyền, thể hiện sự tinh tế trong thẩm mỹ và tổ chức không gian.

Nơi kết tinh văn hóa tâm linh và sức mạnh cộng đồng

Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, đình - chùa Tây Vị còn là điểm tựa tâm linh và văn hóa cộng đồng. Hằng năm, lễ hội đình Tây Vị diễn ra vào các ngày 14 - 16 tháng 9 âm lịch, trong đó ngày 15 là chính tiệc. Lễ hội là dịp nhân dân tưởng nhớ Thành hoàng Tản Viên Sơn Thánh – vị thần biểu trưng cho sức mạnh, trí tuệ và đức độ, đồng thời là dịp gắn kết cộng đồng, giáo dục đạo lý "uống nước nhớ nguồn" cho thế hệ trẻ.

Lễ hội có sự kết nối linh thiêng giữa các điểm thờ Tản Viên Sơn Thánh trên địa bàn như chùa Hưng Long, Hưng Phúc, Phổ Quang, Linh Quang, Thanh Liêm, Kim Cương, tạo thành một mạng lưới tâm linh – văn hóa đặc sắc trong không gian cư trú người Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững

Phát biểu tại Lễ công nhận di tích, đồng chí Lê Đại Thăng, Ủy viên Ban Thường vụ Thị ủy, Phó Chủ tịch UBND thị xã Sơn Tây nhấn mạnh: Việc vinh danh đình và chùa Tây Vị là sự khẳng định vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản. Đồng chí đề nghị cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể xã Thanh Mỹ và nhân dân thôn Tây Vị phát huy vai trò chủ thể trong công tác gìn giữ và phát huy giá trị di tích.

Đồng chí cũng yêu cầu gắn hoạt động bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa – tâm linh, tăng cường kiểm soát xây dựng xung quanh khu vực di tích, bảo đảm cảnh quan sinh thái và môi trường văn hóa làng cổ, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 12-NQ/TU ngày 1-6-2021 của Thị ủy Sơn Tây về “Tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa gắn với phát triển kinh tế du lịch thị xã giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030”.

Di tích đình – chùa Tây Vị không chỉ là tài sản quý báu của riêng người dân Thanh Mỹ mà còn là biểu tượng văn hóa sống động của cả vùng xứ Đoài. Việc công nhận cấp thành phố là tiền đề quan trọng để di tích tiếp tục được gìn giữ, phát huy, trở thành điểm đến văn hóa – du lịch giàu giá trị lịch sử và nhân văn giữa lòng Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Phú Trần