Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Ngọc Điệp phát biểu tại Hội thảo

Xã Vân Đình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, lưu giữ nhiều di tích, lễ hội và giá trị di sản đặc sắc. Trong đó, phủ Ứng Thiên (Khánh Hòa Linh từ), thuộc thôn Thiên Phúc, là địa điểm có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Di tích thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, đồng thời là không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh, lưu giữ những giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ.

Phủ Ứng Thiên mang đặc trưng kiến trúc truyền thống với các hạng mục như cổng phủ, tam quan, tiền tế, trung cung, hậu cung và nhà thờ Phật. Năm 2025, di tích được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị di sản gắn với đời sống văn hóa cộng đồng.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung phân tích những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và tín ngưỡng của phủ Ứng Thiên. Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ tính nguyên gốc, giữ gìn sự tôn nghiêm của không gian thờ tự và tính chân thực của các thực hành tín ngưỡng. Đồng thời, đề xuất nghiên cứu số hóa tư liệu, xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng, phát triển hoạt động giáo dục di sản, kết nối phủ Ứng Thiên với các giá trị văn hóa, ẩm thực, nghề thủ công và những điểm đến của địa phương.

Bên cạnh tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa, các chuyên gia cũng lưu ý những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến giá trị di tích như thương mại hóa di sản, sân khấu hóa nghi lễ, tu bổ không phù hợp làm biến đổi cấu trúc gốc hoặc gây quá tải không gian di tích. Việc bảo tồn và phát huy giá trị phủ Ứng Thiên cần được thực hiện trên cơ sở quy hoạch, tuân thủ quy định pháp luật, tăng cường tham vấn cộng đồng và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý, bảo vệ di sản.

Đề xuất giải pháp phát huy giá trị di tích, Tiến sĩ Nguyễn Tri Phương, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đưa ra mô hình tổ chức theo ba không gian có mối liên hệ chặt chẽ. Trong đó, không gian lõi dành cho hoạt động thờ tự và thực hành nghi lễ; không gian cộng đồng gắn với truyền dạy, tổ chức lễ hội và phát huy vai trò của nghệ nhân, người thực hành tín ngưỡng; không gian sáng tạo và thị trường dành cho các sản phẩm văn hóa, du lịch, thủ công, ẩm thực và số hóa. Việc khai thác các không gian phải có điều kiện, phù hợp với quy hoạch và quy định bảo vệ di tích, bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ di sản và phát triển kinh tế.

Ở góc độ phát triển công nghiệp văn hóa, PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng, thành viên Hội Di sản văn hóa Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa nhấn mạnh sự cần thiết của việc hệ thống hóa, số hóa tư liệu về di tích. Cùng với đó, cần xây dựng tài liệu giáo dục di sản, nâng cao năng lực đội ngũ hướng dẫn nhằm lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng đến cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu, phát triển các sản phẩm văn hóa phù hợp, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong bảo vệ di sản.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Ngọc Điệp, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vân Đình khẳng định, bảo vệ và phát huy giá trị phủ Ứng Thiên là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đơn vị chuyên môn, nhà khoa học và cộng đồng dân cư. Quá trình triển khai phải dựa trên cơ sở khoa học, tuân thủ quy định pháp luật và phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Trong thời gian tới, xã Vân Đình sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn, chuyên gia và nhà khoa học nghiên cứu, hệ thống hóa những giá trị của di tích. Đồng thời, quan tâm công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo phù hợp với kiến trúc, cảnh quan hiện hữu và các yếu tố gốc cấu thành di tích. Địa phương cũng nghiên cứu các giải pháp phát huy giá trị di sản thông qua hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống, trải nghiệm văn hóa, từng bước tạo nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng chí Nguyễn Ngọc Điệp nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của xã là bảo vệ tối đa tính nguyên bản và sự tôn nghiêm của phủ Ứng Thiên, không nóng vội, không chạy theo mục tiêu khai thác thương mại đơn thuần. Mọi hoạt động phát huy giá trị di tích phải bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn di sản, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát triển bền vững.

Hội thảo là dịp để xã Vân Đình tiếp thu các luận cứ khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất chuyên môn, làm cơ sở định hướng công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị phủ Ứng Thiên trong thời gian tới. Qua đó, góp phần gìn giữ di sản văn hóa địa phương, đồng thời khai thác hợp lý tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa, gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Nguyễn Thu Huyền