Dưới sự chỉ đạo quyết liệt, mạnh mẽ của Trung ương và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, một cuộc cải cách mang ý nghĩa chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, xóa bỏ tầng nấc trung gian và sắp xếp đơn vị hành chính đã được kích hoạt. Trong làn sóng đổi mới mang tính lịch sử ấy, Thủ đô Hà Nội, đô thị đặc biệt, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia với quy mô dân số gần 10 triệu người, đã thể hiện rõ vai trò gương mẫu, đi đầu. Không chờ đợi, không lúng túng trước một bài toán "không có tiền lệ, không có mẫu số chung", Hà Nội đã chủ động nhập cuộc với phương châm hành động xuyên suốt: “Đã nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.

Hà Nội sau sắp xếp thành 126 xã, phường mới đã mở ra không gian phát triển mới vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo động lực tăng trưởng kinh tế

Kiến tạo không gian phát triển mới

Nhìn từ góc độ khoa học tổ chức, điểm nhấn đầu tiên trong cuộc cải cách của Hà Nội là sự dũng cảm từ bỏ tư duy sắp xếp cơ học để hướng tới việc mở rộng dư địa và không gian phát triển mới. Ngay từ đầu khi bắt tay thực hiện, Thành ủy Hà Nội đã nêu rõ quan điểm sắp xếp để tạo động lực phát triển, chứ không chỉ để giảm đầu mối. Các xã, phường mới hình thành trên cơ sở vừa mở ra không gian phát triển mới, vừa khắc phục căn bản những hạn chế, vướng mắc như chồng lấn địa bàn, chồng chéo quản lý. Điển hình như khu vực hồ Tây, trước đây chịu sự chia cắt quản lý mang tính hành chính của nhiều phường thuộc các quận khác nhau, nhiều cơ quan, sở ngành liên quan, nhưng nay đã được quy hoạch thống nhất về một phường, kết hợp với phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ cho cấp xã đã hóa giải triệt để các điểm nghẽn về hạ tầng và cảnh quan, tạo động lực cho phát huy tiềm năng, thế mạnh của vùng đất để phát triển.

Từ những bước đi bài bản, chỉ trong một năm, Hà Nội đã kết thúc hoàn toàn hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã, đồng thời sắp xếp, hợp nhất 526 xã, phường, thị trấn ban đầu xuống chỉ còn 126 đơn vị hành chính cấp xã mới. Mức giảm tới 400 đầu mối, tương đương tỷ lệ tinh giản 76%. Đi đôi với giảm đầu mối là sự tinh gọn triệt để cấu trúc bên trong: khối chính quyền cấp Thành phố giảm mạnh từ 21 sở xuống còn 15 sở và cơ quan tương đương (giảm 28,6%). Ở cấp cơ sở, 126 xã, phường được tổ chức đồng bộ với duy nhất 3 phòng chuyên môn.

Đáng chú ý, cuộc đại cải cách tổ chức này gắn liền với một chiến lược chuyển dịch nhân lực vô cùng mạnh mẽ: Trong tổng số 128.795 cán bộ, công chức, viên chức toàn Thành phố, có tới 109.800 người (chiếm khoảng 85%) được tăng cường trực tiếp tại cấp xã, phường. Sự dịch chuyển này đã hiện thực hóa mục tiêu đưa những công bộc tinh nhuệ nhất về vị trí “gần dân nhất, sát dân nhất”, giúp hệ thống cơ sở thích ứng nhanh chóng với bối cảnh quy mô địa bàn rộng gấp 2-3 lần và dân số mỗi xã mới tăng lên hàng vạn người.

Bản chất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không dừng lại ở việc tinh gọn sơ đồ tổ chức, mà cốt lõi nằm ở việc khơi thông dòng chảy thực thi công vụ bằng phân cấp, ủy quyền thực chất. Hà Nội đã có những bước đi quyết liệt khi trao quyền tối đa cho cơ sở, biến cấp xã từ vị thế “thụ động thực thi” trở thành một “trung tâm quản trị địa bàn” đúng nghĩa.

Con số thực tế sau một năm vận hành đã chứng minh điều đó: Thành phố đã phân cấp, ủy quyền cho cấp Sở 1.101/1.239 nhiệm vụ và phân cấp mạnh mẽ cho cấp xã 929 nhiệm vụ. Thậm chí, chính quyền cấp cơ sở hiện nay đã được tin tưởng giao những trọng trách rất lớn như phê duyệt dự án nhóm B, tổ chức đấu thầu quốc tế, lựa chọn nhà đầu tư với quy mô lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Đây là những việc mà trước đây phải qua nhiều tầng nấc phê duyệt ở cấp tỉnh hoặc cấp bộ. Đi kèm với đó còn là việc ủy quyền 671 thủ tục hành chính, trong đó có 76 thủ tục được ủy quyền trực tiếp về UBND cấp xã.

Sự mạnh dạn trong phân định thẩm quyền đã tháo bỏ chiếc áo cơ chế chật hẹp, kích hoạt năng lực chủ động của đội ngũ cán bộ cơ sở. Mô hình mới vận hành thông suốt theo nguyên tắc lãnh đạo “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả) và “1 xuyên suốt” của 4 trục trong hệ thống chính trị: Đảng - HĐND - UBND - MTTQ. Nhờ vậy, bộ máy không rơi vào trạng thái lúng túng; ngược lại, năng lực giải quyết việc khó ngay từ cơ sở đã nâng lên một tầm cao mới.

Cán bộ UBND xã Phúc Thịnh giải quyết thủ tục hành chính cho người dân

Kích hoạt tư duy mới, hành động mới

Dấu ấn đổi mới quản trị của Hà Nội sau một năm thực hiện chính quyền hai cấp còn mang đậm hơi thở của kỷ nguyên số. Ban Thường vụ Thành ủy đã chỉ đạo nhất quán phương thức điều hành: Chuyển hẳn từ ban hành văn bản giấy, nghe báo cáo sang quản trị nhiệm vụ dựa trên dữ liệu thời gian thực và tiến độ sản phẩm thông qua hệ thống KPI/OKR liên thông từ Thành phố xuống cơ sở và tới từng cá nhân cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong bộ máy hệ thống chính trị.

Hà Nội đã thiết lập và vận hành thành công 3 hệ thống thông tin dùng chung cốt lõi trên cả 4 trục: Hệ thống quản lý nhiệm vụ (HanoiWork), Trung tâm giám sát điều hành thông minh (IOC) và Nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) dùng chung. Đi kèm là chiến dịch số hóa thần tốc với những kết quả ngoạn mục: số hóa trên 24 triệu trang tài liệu cấp xã; cập nhật dữ liệu của 478.610 đảng viên lên hệ thống (đạt 96,8%, dẫn đầu toàn quốc); định danh số cho 100% học sinh và lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho 8,4 triệu người dân (đạt 97,4% dân số).

Đặc biệt, việc vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công theo nguyên tắc “một cấp - không trung gian” và thí điểm giải quyết thủ tục “phi địa giới” qua ứng dụng iHanoi đã làm thay đổi hoàn toàn trải nghiệm của người dân. Người dân, doanh nghiệp có thể làm thủ tục ở bất kỳ đâu trên địa bàn Thủ đô mà không bị rào cản địa giới hành chính ngăn cách. Hệ quả trực tiếp là thời gian giải quyết hồ sơ được rút ngắn từ 3 đến 5 ngày, tiết kiệm ước tính 571.925 giờ công (tương đương khoảng 63,48 tỷ đồng); tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 95,77%. Các chỉ số khách quan của Hà Nội tăng vọt: Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) đạt 92,90 điểm (xếp thứ 5/34), chỉ số hài lòng SIPAS đạt 84,44% (xếp thứ 8/34) và tỷ lệ hài lòng khảo sát qua mã QR đạt con số ấn tượng 98,95%.

Thước đo cao nhất của tinh gọn bộ máy và đổi mới quản trị chính là hiệu quả thực tế trong phát triển kinh tế - xã hội và niềm tin của nhân dân. Mô hình chính quyền hai cấp của Hà Nội đã vượt qua giai đoạn chuyển giao ổn định và nhanh chóng chứng minh giá trị bằng việc tháo gỡ các "điểm nghẽn kinh niên".

Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục có chiều dài 2,274 km, tổng mức đầu tư hơn 7.200 tỷ đồng đã được khơi thông trở lại là minh chứng điển hình về sự lãnh đạo quyết liệt của Thành phố và hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Câu chuyện giải phóng mặt bằng dự án đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục) là một biểu tượng hành động mới. Dự án kéo dài suốt gần hai thập kỷ do nghẽn giải phóng mặt bằng, nhưng khi chính quyền cấp phường (Ô Chợ Dừa, Giảng Võ, Láng) được phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm, các đồng chí lãnh đạo phường đã trực tiếp bám sát cơ sở, đối thoại, vận động người dân. Kết quả là chỉ sau 20 ngày đêm, toàn bộ mặt bằng sạch đã được bàn giao 100% mà không cần tổ chức bất kỳ cuộc cưỡng chế nào.

Tinh thần quyết liệt, khoa học ấy đã lan tỏa sang công tác triển khai 1.428 dự án khác. Đặc biệt, Thành phố đã tạo dấu ấn đột phá trong công tác lãnh đạo đạo, chỉ đạo đầu tư phát triển. Lần đầu tiên, Hà Nội khởi 7 cây cầu lớn qua sông Hồng (như cầu Hồng Hà, cầu Mễ Sở, cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo...)  một tốc độ bứt phá hạ tầng chưa từng có, định hình nên bộ khung phát triển mới. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đến ngày 29-5-2026 đã đạt hơn 44,381 nghìn tỷ đồng, bằng 36,99% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Hà Nội đang triển khai hàng loạt những công trình thế kỷ với quy mô, tầm mức chưa từng có. Trong ảnh là công trường cầu Hồng Hà đang khẩn trương thi công

Trong bối cảnh vừa vận hành mô hình mới, thực hiện nhiều việc mới, việc khó, việc chưa có tiền lệ, lại chịu tác động bất lợi lớn từ tình hình xung đột địa chính trị thế giới, kinh tế Thủ đô vẫn tăng trưởng cao. GRDP năm 2025 tăng 8,16%, mức cao nhất trong nhiều năm; tổng thu ngân sách nhà nước vượt 711 nghìn tỷ đồng (đạt 138,4% dự toán); thu hút vốn FDI đạt 4,4 tỷ USD (tăng 169%) và Thành phố còn đón 33,7 triệu lượt khách du lịch. Sức bật kinh tế này chính là câu trả lời đanh thép nhất cho tính hiệu quả của mô hình quản trị mới.

Có thể nói, chính quyền địa phương hai cấp đã phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu gần dân, sát với dân, kịp thời nắm bắt tất cả những vấn đề phát sinh từ đời sống người dân để giải quyết. Các xã, phường theo cơ cấu mới đang ngày càng lớn mạnh lên rất nhiều và có đủ năng lực tiếp nhận nhiệm vụ phân cấp, ủy quyền của Thành phố.

Những vấn đề đặt ra

Một năm vận hành thành công cũng là khoảng thời gian để Hà Nội thẳng thắn nhận diện rõ 7 điểm nghẽn thực tiễn nảy sinh trong quá trình triển khai mô hình mới trong khi những vướng mắc, hạn chế vẫn còn tồn tại. Đó là sự chênh lệch quá lớn về quy mô quản trị khi Hà Nội có tới 109 đơn vị cấp xã loại I, 16 loại II nhưng biên chế lại áp dụng cào bằng. Đó là áp lực công việc đè nặng lên cán bộ cơ sở khi phải kiêm nhiệm quá nhiều mảng; cơ chế phân bổ ngân sách cấp xã chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao; và tính liên thông dữ liệu giữa hệ thống của các bộ, ngành Trung ương với Thành phố chưa thực sự triệt để.

Từ thực tiễn đó, Hà Nội đã rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc để định hình tư duy kiến tạo tương lai.Trong đó, điểm mấu chốt là vai trò lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của cấp ủy là then chốt; nơi nào người đứng đầu quyết liệt, sâu sát cơ sở thì bộ máy nơi đó vận hành thông suốt. Tiếp theo, phân cấp, phân quyền phải đồng bộ theo nguyên tắc: phân việc phải đi đôi với phân cấp nguồn lực tài chính, bố trí nhân lực, chia sẻ dữ liệu và giao trách nhiệm. Đó còn là bài bọc về tinh gọn bộ máy phải gắn liền với tinh gọn quy trình, chuyển mạnh tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” để cắt giảm tối đa các khâu trung gian. Đồng thời, phải lấy dữ liệu làm nền tảng cốt lõi của quản trị hành chính hiện đại và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo tối cao cho mọi hiệu quả hoạt động.

Hà Nội đang ngày càng vươn mình phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới

Chặng đường một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là minh chứng sinh động cho bản lĩnh, sự chủ động và tinh thần dám nghĩ, dám làm của hệ thống chính trị Thủ đô. Để tiếp tục khơi thông các nguồn lực, Hà Nội đã chủ động kiến nghị Trung ương cho phép áp dụng khung tổ chức bộ máy, biên chế đặc thù phù hợp với đô thị đặc biệt; phân loại xã phường linh hoạt theo quy mô dân số thực tế và sớm kết nối liên thông hoàn toàn các trục dữ liệu quốc gia.

Với "kiềng ba chân" chiến lược là Thể chế vượt trội từ Luật Thủ đô, Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, Mô hình phát triển mới và bộ máy hệ thống chính trị hai cấp tinh gọn, hiện đại, Hà Nội đang sở hữu những động lực mạnh mẽ để bứt phá. Dấu ấn đổi mới quản trị hôm nay không chỉ là bài học quý báu cho cả nước, mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng một Thủ đô kết nối toàn cầu, nơi biến khát vọng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc trong kỷ nguyên mới thành hiện thực.

Phan Lâm - Linh Vũ - Thái Nguyễn